Utrata masy mięśniowej w leczeniu otyłości, w tym w terapii analogami GLP-1

Leki z grupy analogów GLP-1 zmieniły leczenie otyłości, ale razem z nimi pojawiło się pytanie: czy chudnąc, nie tracimy mięśni? Pytanie jest zasadne, bo mięśnie decydują o sile, sprawności, zdrowiu metabolicznym i samodzielności w starszym wieku. Odpowiedź brzmi: część mięśni rzeczywiście ubywa, ale w dużej mierze możemy temu zapobiec.

Każde odchudzanie zabiera część mięśni

Gdy chudniemy, tracimy głównie tkankę tłuszczową, ale też część beztłuszczowej masy ciała, w tym mięśni. Dotyczy to każdej metody: diety, operacji i leków. Ćwiczenia wyraźnie zmniejszają te straty.

Pełna wersja: Każde odchudzanie zabiera część mięśni

W przeglądzie 52 badań u osób po 50. roku życia z nadwagą 81% grup stosujących samą dietę traciło co najmniej 15% utraconej masy ciała w postaci beztłuszczowej masy ciała. W grupach łączących dietę z ćwiczeniami odsetek ten wynosił 39% (Weinheimer 2010).

Beztłuszczowa masa ciała to nie tylko mięśnie. Obejmuje też wodę, narządy wewnętrzne i kości. Jej spadek nie oznacza więc, że cała ta masa pochodzi z mięśni.

Co pokazują badania leków z grupy analogów GLP-1

Leki z grupy analogów GLP-1 zmniejszają beztłuszczową masę ciała w kilogramach. Ponieważ tkanki tłuszczowej ubywa jednak znacznie więcej, udział beztłuszczowej masy w masie ciała zwykle się zwiększa. Nie wiadomo jeszcze dokładnie, jak te zmiany przekładają się na siłę i sprawność.

Pełna wersja: Co pokazują badania leków z grupy analogów GLP-1

W metaanalizie 7 badań z losowym przydziałem obejmujących 821 pacjentów leki z grupy analogów GLP-1 zmniejszały beztłuszczową masę ciała średnio o 1,7 kg więcej niż w grupach kontrolnych. Jednocześnie jej udział w masie ciała wzrósł o 1,8 punktu procentowego. Autorzy podkreślają konieczność łączenia leków z interwencją żywieniową i ćwiczeniami (Laverde 2026).

W metaanalizie dotyczącej szeroko pojętego zdrowia układu ruchu leki z tej grupy zmniejszały beztłuszczową masę ciała, ale pewność dowodów była niska, a zmiany wynikały głównie z samej utraty masy ciała. W tej metaanalizie nie wykazano istotnych różnic w ocenianych wynikach dotyczących kości i stawów. Nie wiadomo, czy zmiany składu ciała przekładają się na gorszą siłę lub sprawność (Beaudart 2026).

Inna metaanaliza zwraca uwagę, że spadku beztłuszczowej masy ciała nie należy utożsamiać z sarkopenią, ale dostępne dane nie wykluczają istotnej utraty mięśni u osób szczególnie narażonych, np. starszych (Lopes Menezes 2026).

Jak chronić mięśnie

Najlepiej udokumentowane metody to trening oporowy i odpowiednia ilość białka w diecie. U starszych osób z otyłością odchudzanie połączone z treningiem oporowym i wytrzymałościowym najlepiej poprawiało sprawność i najmniej zmniejszało masę mięśni.

Pełna wersja: Jak chronić mięśnie

Trening. W badaniu z losowym przydziałem 160 starszych osób z otyłością przydzielono do programu redukcji masy ciała z treningiem wytrzymałościowym, oporowym albo łączonym lub do grupy kontrolnej. Wszystkie grupy ćwiczące schudły o około 9%. Beztłuszczowa masa ciała zmniejszyła się o 2–3% w grupach z treningiem oporowym i o 5% w grupie z samym treningiem wytrzymałościowym. Siła rosła o 18–19% w grupach z treningiem oporowym i o 4% w grupie wytrzymałościowej. Najlepszą poprawę sprawności dało połączenie obu rodzajów treningu (Villareal 2017).

Białko. W metaanalizie 20 badań z losowym przydziałem osoby po 50. roku życia, które w czasie odchudzania jadły więcej białka (co najmniej 1,0 g na kilogram masy ciała dziennie lub co najmniej 25% energii), zachowywały więcej beztłuszczowej masy ciała i traciły więcej tkanki tłuszczowej (Kim 2016).

Jak prowadzę takich pacjentów. Leki z grupy analogów GLP-1 włączam wtedy, gdy sama zmiana stylu życia nie daje efektu albo potrzebny jest szybki efekt. Warunkiem rozpoczęcia terapii jest trening siłowy. W trakcie leczenia kontroluję ilość białka w diecie i skład ciała.

Ile białka zalecam. Najczęściej zalecam co najmniej 1,6 g białka na kilogram masy ciała dziennie, a u sportowców i bardzo aktywnych pacjentów nawet do 2 g na kilogram, o ile nie ma przeciwwskazań, np. niewydolności nerek. W metaanalizie 49 badań z losowym przydziałem u zdrowych dorosłych wykonujących trening oporowy białko zwiększało przyrost siły i masy mięśni, a powyżej około 1,6 g na kilogram dziennie nie obserwowano już dalszego przyrostu beztłuszczowej masy ciała (Morton 2018).

Jak kontroluję skład ciała. Skład ciała mierzę na początku leczenia, a później zwykle co około 2 miesiące, najczęściej metodą bioimpedancji.

Minimum treningowe. Absolutnym minimum przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia są dwa treningi siłowe w tygodniu. Siłę oceniam wraz z moim zespołem: standardowo pomiarem siły chwytu ręki, a przede wszystkim w podstawowych bojach siłowych.

Co po odstawieniu leku

Po odstawieniu leku większość osób odzyskuje znaczną część utraconej masy ciała. Wraca też część zaburzeń metabolicznych. Dlatego leczenie otyłości trzeba planować długoterminowo, a nawyki treningowe i żywieniowe są ważne także po zakończeniu terapii.

Pełna wersja: Co po odstawieniu leku

W przedłużeniu badania STEP 1 uczestnicy, którzy przez 68 tygodni przyjmowali semaglutyd i schudli średnio o 17,3%, w ciągu roku po odstawieniu leku odzyskali około dwóch trzecich utraconej masy ciała. Większość poprawionych parametrów metabolicznych wróciła w kierunku wartości wyjściowych (Wilding 2022).

Nie wiadomo dokładnie, jaką część odzyskanej masy stanowią mięśnie, a jaką tkanka tłuszczowa. Tym ważniejsze jest, żeby w czasie leczenia budować masę mięśniową, która zostanie po jego zakończeniu.

Ograniczenia danych

• Większość badań mierzy beztłuszczową masę ciała, a nie samą masę mięśniową, siłę czy sprawność. Wnioski o „utracie mięśni” są więc przybliżeniem.
• Badania składu ciała w terapii analogami GLP-1 są nieliczne, małe i różnią się metodami pomiaru. Pewność dowodów jest niska.
• Badania ćwiczeń i białka podczas odchudzania dotyczyły głównie diety, a nie leków. Zakładamy, że działają podobnie, ale bezpośrednich badań jest mało.
• Duża część badań leków była finansowana przez producentów.

Najczęstsze pytania

Czy leki na otyłość niszczą mięśnie? Spadek beztłuszczowej masy ciała podczas leczenia nie dowodzi bezpośredniego uszkadzania mięśni przez lek. Podobny spadek występuje przy każdej metodzie odchudzania, a tkanki tłuszczowej ubywa znacznie więcej. Wpływ leków na siłę i sprawność pozostaje niedostatecznie poznany.

Ile białka jeść podczas odchudzania? Zwykle zalecam co najmniej 1,6 g na kilogram masy ciała dziennie, a u bardzo aktywnych osób do 2 g. Indywidualną ilość warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza przy chorobach nerek.

Czy wystarczy chodzić na spacery? Aktywność wytrzymałościowa jest wartościowa, ale do ochrony mięśni potrzebny jest trening oporowy. W badaniach połączenie obu rodzajów treningu dawało najlepsze efekty.

Co się stanie, gdy odstawię lek? Większość osób odzyskuje w ciągu roku znaczną część utraconej masy ciała. Utrzymanie efektu wymaga planu na czas po zakończeniu leczenia.

Źródła

1. Weinheimer EM i wsp. A systematic review of the separate and combined effects of energy restriction and exercise on fat-free mass in middle-aged and older adults: implications for sarcopenic obesity. Nutr Rev. 2010;68(7):375-88. PMID 20591106. doi:10.1111/j.1753-4887.2010.00298.x
2. Laverde LP i wsp. Effect of GLP-1 receptor agonists at doses for obesity management on muscle health: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials (RCTs). Int J Obes (Lond). 2026;50(8):1638-1646. PMID 42321502. doi:10.1038/s41366-026-02118-y
3. Beaudart C i wsp. GLP-1 Receptor Agonists and Musculoskeletal Outcomes: A Systematic Literature Review and Meta-Analysis. Drugs. 2026;86(10):1661-1691. PMID 42730869. doi:10.1007/s40265-026-02365-3
4. Lopes Menezes ML i wsp. Body Composition Remodelling During GLP-1-Based Therapy: A Systematic Review and Meta-Analysis Using a Hierarchical Physiological Framework. Diabetes Obes Metab. 2026 (online przed drukiem). PMID 42608323. doi:10.1111/dom.71220
5. Villareal DT i wsp. Aerobic or Resistance Exercise, or Both, in Dieting Obese Older Adults. N Engl J Med. 2017;376(20):1943-1955. PMID 28514618. doi:10.1056/NEJMoa1616338
6. Kim JE i wsp. Effects of dietary protein intake on body composition changes after weight loss in older adults: a systematic review and meta-analysis. Nutr Rev. 2016;74(3):210-24. PMID 26883880. doi:10.1093/nutrit/nuv065
7. Wilding JPH i wsp. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553-1564. PMID 35441470. doi:10.1111/dom.14725
8. Morton RW i wsp. A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. Br J Sports Med. 2018;52(6):376-384. PMID 28698222. doi:10.1136/bjsports-2017-097608