Szycie łąkotki czy meniscektomia częściowa

Pytanie „szyć czy usuwać” brzmi jak techniczny szczegół operacji, a w rzeczywistości decyduje o tym, jak kolano będzie pracować za 10 i 20 lat. Usunięta łąkotka nie odrasta. Dlatego współczesna ortopedia stara się ją zachować wszędzie tam, gdzie to możliwe, a usuwa tylko to, czego nie da się uratować.

Po co nam łąkotki

Łąkotki rozkładają nacisk między kością udową a piszczelową i przenoszą znaczną część obciążeń stawu. Usunięcie ich fragmentu zwiększa nacisk na chrząstkę w tym miejscu.

Pełna wersja: Po co nam łąkotki

Łąkotki przenoszą 40–60% obciążeń kolana w wyproście, a w zgięciu jeszcze więcej. Łąkotka boczna przejmuje większą część obciążeń bocznej części stawu niż łąkotka przyśrodkowa w części przyśrodkowej (Fox 2015). Dlatego utrata łąkotki bocznej zwykle szybciej prowadzi do zmian w chrząstce.

Łąkotka przyśrodkowa pomaga też stabilizować kolano, szczególnie gdy uszkodzone jest więzadło krzyżowe przednie. Więcej o tej zależności w materiale Zerwane ACL i uszkodzona łąkotka.

Urazowe czy zwyrodnieniowe: najważniejsze rozróżnienie

Pęknięcie łąkotki po wyraźnym urazie, zwykle u osoby młodej i aktywnej, leczy się inaczej niż zwyrodnieniowe uszkodzenie, które narasta powoli u osoby po 35. roku życia. Przy urazie dąży się do zachowania łąkotki, przy zwyrodnieniu zaczyna się od leczenia bez operacji.

Pełna wersja: Urazowe czy zwyrodnieniowe: najważniejsze rozróżnienie

Europejskie towarzystwo ESSKA przyjęło dwa osobne konsensusy. Za uszkodzenie zwyrodnieniowe uznano takie, które powstaje bez istotnego urazu u osoby po 35. roku życia, najczęściej jako poziome rozwarstwienie łąkotki (Beaufils 2017). Uszkodzenie urazowe to pęknięcie z nagłym początkiem objawów, wywołane wyraźnym urazem (Kopf 2020).

W praktyce granica bywa płynna. Zdarzają się pęknięcia u młodych osób bez wyraźnego urazu i ostre pęknięcia zwyrodniale zmienionej łąkotki u osób starszych. Dlatego decyzję podejmuje się na podstawie badania, objawów i obrazu, a nie samego wieku.

W praktyce uszkodzenia urazowe najczęściej towarzyszą zerwaniu więzadła krzyżowego przedniego, choć nie tylko. Pacjent zwykle pamięta jedno zdarzenie, od którego zaczęły się dolegliwości. Uszkodzenie zwyrodnieniowe to najczęściej poziome rozwarstwienie tylnego rogu łąkotki przyśrodkowej, które narasta stopniowo i zwykle nie ma za sobą urazu.

Pęknięcie urazowe: zachować łąkotkę

Przy urazowym pęknięciu łąkotki pierwszym wyborem jest jej zachowanie. Jeśli pęknięcie nadaje się do naprawy, łąkotkę się zszywa, najlepiej wcześnie po urazie. Stabilne pęknięcia, zwłaszcza łąkotki bocznej, mogą się zagoić bez operacji.

Pełna wersja: Pęknięcie urazowe: zachować łąkotkę

Konsensus ESSKA dotyczący uszkodzeń urazowych zaleca zachowanie łąkotki jako leczenie pierwszego wyboru, bo długoterminowe wyniki kliniczne i obraz stawu są gorsze po meniscektomii niż po zachowaniu łąkotki. Gdy potrzebne jest szycie, operację należy wykonać możliwie wcześnie. Eksperci podkreślili, że wiele pęknięć dawniej uznawanych za nienaprawialne powinno się zszywać, np. starsze pęknięcia, długie pęknięcia i pęknięcia u osób z nadwagą. Stabilne pęknięcia łąkotki bocznej pozostawione bez operacji rokują lepiej niż pęknięcia łąkotki przyśrodkowej (Kopf 2020).

Podobnie konsensus dotyczący pęknięć promienistych zaleca naprawę urazowych pęknięć promienistych, także tych towarzyszących uszkodzeniu więzadeł krzyżowych, i wskazuje, że sam wiek nie jest przeciwwskazaniem do szycia (Dzidzishvili 2026).

Szycie a meniscektomia: co mówią wyniki

Szycie częściej wymaga ponownej operacji, bo nie każda zszyta łąkotka się zrasta. W dłuższej perspektywie daje jednak lepszą funkcję kolana, mniej zwyrodnienia i częstszy powrót do sportu.

Pełna wersja: Szycie a meniscektomia: co mówią wyniki

Ponowne operacje. W przeglądzie systematycznym ponowna operacja w dłuższej obserwacji była potrzebna u 20,7% osób po szyciu łąkotki i u 3,9% po meniscektomii częściowej. Szycie wykonane razem z rekonstrukcją ACL zawodziło rzadziej niż samo szycie (Paxton 2011). W nowszej metaanalizie odsetek niepowodzeń szycia rósł z 12% w pierwszym roku do 19% po 4–6 latach (Ow 2021).

Wyniki długoterminowe. W tym samym przeglądzie szycie wiązało się z lepszą funkcją kolana i mniejszymi zmianami zwyrodnieniowymi w obserwacji długoterminowej (Paxton 2011). W badaniu porównującym obie metody przy urazowym pęknięciu łąkotki przyśrodkowej, po średnio 8,8 roku zwyrodnienie nie postępowało u 81% osób po szyciu i u 40% po meniscektomii. Do poziomu sportu sprzed urazu wróciło 96% osób po szyciu i 50% po meniscektomii (Stein 2010). Badanie nie miało losowego przydziału, więc do szycia mogły trafiać korzystniejsze pęknięcia.

Wybór wygląda więc tak: szycie oznacza większe ryzyko kolejnego zabiegu w najbliższych latach, ale lepsze szanse dla kolana w perspektywie dekad.

Przy pęknięciu urazowym z zasady szyję łąkotkę. Meniscektomię wybieram wtedy, gdy uszkodzenie dotyczy słabo ukrwionego, wewnętrznego brzegu łąkotki, nie obejmuje jej zasadniczej części, a usunięcie tego fragmentu nie wpłynie istotnie na funkcję łąkotki i stabilność kolana. Zdarzają się też sytuacje, w których naprawa jest technicznie niemożliwa, np. gdy łąkotka jest rozerwana na wiele fragmentów.

Uszkodzenie zwyrodnieniowe: najpierw bez operacji

U osób po 35. roku życia ze zwyrodnieniowym uszkodzeniem łąkotki artroskopowa meniscektomia nie jest leczeniem pierwszego wyboru. W badaniach z losowym przydziałem nie dawała przewagi nad rehabilitacją ani nad operacją pozorowaną.

Pełna wersja: Uszkodzenie zwyrodnieniowe: najpierw bez operacji

W badaniu z operacją pozorowaną 146 osób w wieku 35–65 lat z objawami zwyrodnieniowego uszkodzenia łąkotki przyśrodkowej losowo przydzielono do meniscektomii albo do zabiegu pozorowanego. Po roku poprawa w obu grupach była podobna (Sihvonen 2013). W badaniu norweskim 12-tygodniowy program ćwiczeń dawał po dwóch latach podobne wyniki jak meniscektomia, a lepiej poprawiał siłę mięśni uda (Kise 2016). W badaniu holenderskim u osób w wieku 45–70 lat z pęknięciem łąkotki bez blokowania kolana fizjoterapia nie była gorsza od meniscektomii. Operację przeszło później 29% osób z grupy fizjoterapii (van de Graaf 2018).

Konsensus ESSKA zaleca, żeby meniscektomię rozważać dopiero po rzetelnej ocenie i gdy leczenie bez operacji nie przyniosło poprawy. Przy podejrzeniu zwyrodnienia pierwszym badaniem obrazowym powinno być zdjęcie RTG, a rezonans nie jest potrzebny na początku diagnostyki (Beaufils 2017).

Konsensus ESSKA opisuje leczenie bez operacji jako ćwiczenia z fizjoterapeutą lub w domu, leki przeciwzapalne i ewentualnie zastrzyki, prowadzone przez 3–6 miesięcy, zanim rozważy się artroskopię (Beaufils 2017). Długość tego okresu dobieram indywidualnie do pacjenta: do nasilenia objawów, jego aktywności i tego, jak odpowiada na rehabilitację.

Kiedy operacja jest pilna

Gdy fragment łąkotki przemieszcza się do środka stawu i blokuje ruch kolana, potrzebna jest operacja. Dotyczy to najczęściej pęknięcia typu rączki od wiadra.

Pełna wersja: Kiedy operacja jest pilna

Zablokowane kolano, którego nie da się wyprostować, to sytuacja, w której przemieszczony fragment łąkotki trzeba nastawić i najlepiej zszyć. Przy pęknięciach typu rączki od wiadra szycie zawodzi średnio u około 15% pacjentów, częściej przy łąkotce przyśrodkowej i przy szyciu bez jednoczesnej rekonstrukcji ACL (Costa 2022). Badania z losowym przydziałem dotyczące leczenia bez operacji wykluczały pacjentów z blokowaniem kolana (van de Graaf 2018).

Rehabilitacja po szyciu i po meniscektomii

Po meniscektomii powrót do aktywności jest zwykle szybki. Po szyciu pierwsze tygodnie są ostrożniejsze, z ograniczeniem obciążania lub zginania kolana, żeby łąkotka mogła się zrosnąć.

Pełna wersja: Rehabilitacja po szyciu i po meniscektomii

Według konsensusu ESSKA, AOSSM i AASPT z 2025 roku rehabilitacja zależy od rodzaju uszkodzenia i wykonanego zabiegu. Po meniscektomii prowadzi się ją według osiąganych celów, a po szyciu według połączenia czasu i celów (Pujol 2025).

Z moim zespołem prowadzimy pacjentów zgodnie z tym konsensusem. Po naprawie korzenia łąkotki i pęknięcia promienistego ograniczenia obciążania są największe. Po innych rodzajach szycia najczęściej można stawiać nogę na podłożu, a zgięcie kolana ograniczam przez 4–5 tygodni do 90–100°.

Ograniczenia danych

• Porównania szycia z meniscektomią pochodzą głównie z badań bez losowego przydziału. Do szycia częściej trafiają pęknięcia o lepszym rokowaniu, co może zawyżać jego przewagę.
• Badania z losowym przydziałem dotyczące meniscektomii obejmowały osoby w średnim wieku ze zwyrodnieniowymi uszkodzeniami. Ich wyników nie można przenosić na urazowe pęknięcia u młodych osób.
• Konsensusy ESSKA opierają się w dużej części na opinii ekspertów, bo badań wysokiej jakości jest mało.
• Wyniki dotyczą grup pacjentów. Decyzja w Twoim przypadku zależy od rodzaju i miejsca pęknięcia, wieku, aktywności i stanu stawu.

Najczęstsze pytania

Czy łąkotka może się zrosnąć sama? Niektóre stabilne pęknięcia w dobrze ukrwionej, zewnętrznej części łąkotki goją się bez operacji. Większość pęknięć wewnątrz łąkotki samoistnie się nie zrasta.

Czy po usunięciu fragmentu łąkotki kolano będzie zdrowe? Krótkoterminowo zwykle tak. W dłuższej perspektywie ryzyko zwyrodnienia jest większe, szczególnie po usunięciu dużego fragmentu i po stronie bocznej.

Czy w moim wieku warto szyć łąkotkę? Sam wiek nie wyklucza szycia. Ważniejsze są rodzaj pęknięcia, jakość tkanki łąkotki i stan chrząstki.

Mam w rezonansie „uszkodzenie łąkotki”, ale nie było urazu. Czy potrzebuję artroskopii? U osób w średnim wieku bez blokowania kolana zaczyna się zwykle od rehabilitacji. W badaniach z losowym przydziałem dawała ona podobne wyniki jak artroskopia.

Źródła

1. Fox AJS i wsp. The human meniscus: a review of anatomy, function, injury, and advances in treatment. Clin Anat. 2015;28(2):269-87. PMID 25125315. doi:10.1002/ca.22456
2. Beaufils P i wsp. Surgical management of degenerative meniscus lesions: the 2016 ESSKA meniscus consensus. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2017;25(2):335-346. PMID 28210788. doi:10.1007/s00167-016-4407-4
3. Kopf S i wsp. Management of traumatic meniscus tears: the 2019 ESSKA meniscus consensus. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2020;28(4):1177-1194. PMID 32052121. doi:10.1007/s00167-020-05847-3
4. Dzidzishvili L i wsp. An International Delphi Consensus on Meniscus Radial Tears: From Diagnosis to Management and Rehabilitation. Arthroscopy. 2026. PMID 42701879. doi:10.1002/arj.70456
5. Paxton ES i wsp. Meniscal repair versus partial meniscectomy: a systematic review comparing reoperation rates and clinical outcomes. Arthroscopy. 2011;27(9):1275-88. PMID 21820843. doi:10.1016/j.arthro.2011.03.088
6. Ow ZGW i wsp. All-Cause Failure Rates Increase With Time Following Meniscal Repair Despite Favorable Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis. Arthroscopy. 2021;37(12):3518-3528. PMID 34058318. doi:10.1016/j.arthro.2021.05.033
7. Stein T i wsp. Long-term outcome after arthroscopic meniscal repair versus arthroscopic partial meniscectomy for traumatic meniscal tears. Am J Sports Med. 2010;38(8):1542-8. PMID 20551284. doi:10.1177/0363546510364052
8. Sihvonen R i wsp. Arthroscopic partial meniscectomy versus sham surgery for a degenerative meniscal tear. N Engl J Med. 2013;369(26):2515-24. PMID 24369076. doi:10.1056/NEJMoa1305189
9. Kise NJ i wsp. Exercise therapy versus arthroscopic partial meniscectomy for degenerative meniscal tear in middle aged patients: randomised controlled trial with two year follow-up. BMJ. 2016;354:i3740. PMID 27440192. doi:10.1136/bmj.i3740
10. van de Graaf VA i wsp. Effect of Early Surgery vs Physical Therapy on Knee Function Among Patients With Nonobstructive Meniscal Tears: The ESCAPE Randomized Clinical Trial. JAMA. 2018;320(13):1328-1337. PMID 30285177. doi:10.1001/jama.2018.13308
11. Costa GG i wsp. What Is the Failure Rate After Arthroscopic Repair of Bucket-Handle Meniscal Tears? A Systematic Review and Meta-analysis. Am J Sports Med. 2022;50(6):1742-1752. PMID 34161741. doi:10.1177/03635465211015425
12. Pujol N i wsp. The formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT initiative. Part I: Rehabilitation management after meniscus surgery (meniscectomy, repair and reconstruction). Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2025;33(8):3002-3013. PMID 40353298. doi:10.1002/ksa.12674