Uszkodzenie ACL ze współistniejącym uszkodzeniem łąkotki

Przy zerwaniu ACL o przyszłości kolana w dużej mierze decydują łąkotki. Gdy są całe albo dobrze zszyte, przeszczep ma lepsze warunki, a ryzyko zwyrodnienia jest mniejsze. Gdy zostają uszkodzone albo usunięte, rośnie ryzyko zarówno zerwania przeszczepu, jak i szybszego zużycia stawu.

Jak często ACL i łąkotka uszkadzają się razem

Bardzo często. Część uszkodzeń powstaje w chwili urazu, a część później, gdy kolano bez ACL wielokrotnie ucieka. Szczególnie ważne są dwa typy uszkodzeń, które łatwo przeoczyć: uszkodzenie typu ramp łąkotki przyśrodkowej i uszkodzenie korzenia łąkotki bocznej.

Pełna wersja: Jak często ACL i łąkotka uszkadzają się razem

Uszkodzenie typu ramp to oderwanie tylnej części łąkotki przyśrodkowej od torebki stawowej. W przeglądzie badań stwierdzano je u 39,5% osób z zerwanym ACL (Cristiani 2023). U dzieci i młodzieży częstość była podobna, w różnych analizach od 16% do 23% (Moran 2025, D’Ambrosi 2024). Częściej dotyczy mężczyzn, osób przed 30. rokiem życia i całkowitych zerwań ACL (Kunze 2021).

Uszkodzenie korzenia łąkotki bocznej to oderwanie miejsca, którym łąkotka przyczepia się do kości piszczelowej. W norweskim rejestrze operacji więzadeł stwierdzono je u 10% operowanych z powodu zerwania ACL, a uszkodzenie typu ramp u 7,8% (Visnes 2025). W serii 532 rekonstrukcji uszkodzenie korzenia łąkotki bocznej występowało u 13,5% pacjentów i częściej u osób operowanych ponad 6 miesięcy po urazie (18% wobec 12%) (Ciatti 2021).

Pęknięcie typu rączki od wiadra, czyli duży fragment łąkotki przemieszczony do środka stawu, często towarzyszy zerwaniu ACL i może blokować wyprost kolana (Ross 2025).

Dlaczego łąkotka jest ważna dla ACL

Łąkotki rozkładają nacisk w stawie i pomagają hamować przesuw kości piszczelowej. Tylny róg łąkotki przyśrodkowej działa jak klin, który odciąża ACL. W badaniu czynników niepowodzenia rekonstrukcji brak łąkotki przyśrodkowej zwiększał ryzyko zerwania przeszczepu około 15 razy.

Pełna wersja: Dlaczego łąkotka jest ważna dla ACL

Gdy brakuje ACL, łąkotka przyśrodkowa przejmuje część jego pracy i dlatego z czasem częściej się uszkadza. Działa to też odwrotnie: po rekonstrukcji ACL kolano bez łąkotki obciąża przeszczep znacznie mocniej.

W badaniu 123 pacjentów po anatomicznej rekonstrukcji ACL najsilniejszym czynnikiem zerwania przeszczepu był brak łąkotki przyśrodkowej (ryzyko zwiększone 15,1 razy), a następnie brak łąkotki bocznej (9,9 razy). Złe położenie kanału w kości udowej i młody wiek miały mniejsze znaczenie (Parkinson 2017). Badanie było niewielkie i przedziały ufności są szerokie, ale kierunek jest jednoznaczny.

Niestabilne kolano niszczy łąkotki i chrząstkę

Każdy epizod uciekania kolana to ryzyko nowego uszkodzenia. Rekonstrukcja wykonana później niż 3 miesiące po urazie wiązała się z ponad dwukrotnie częstszymi uszkodzeniami łąkotki przyśrodkowej, a z czasem przybywało też uszkodzeń chrząstki. Dlatego operuję takie kolana możliwie szybko, a przy zablokowanym kolanie pilnie.

Pełna wersja: Niestabilne kolano niszczy łąkotki i chrząstkę

W metaanalizie 12 badań rekonstrukcja wykonana później niż 3 miesiące po urazie wiązała się z ponad dwukrotnie większą częstością uszkodzeń łąkotki przyśrodkowej (iloraz szans 2,2), a później niż 6 miesięcy podobnie (2,5). Dla łąkotki bocznej takiej zależności nie wykazano (Prodromidis 2021). Ta sama grupa badaczy wykazała, że po 3 miesiącach przybywa uszkodzeń chrząstki, a po 12 miesiącach dominują uszkodzenia zaawansowane (Prodromidis 2022).

W najnowszej metaanalizie badań porównujących kolana z przewlekłym brakiem ACL z kolanami po rekonstrukcji (średnio 11 lat obserwacji) umiarkowane i zaawansowane zwyrodnienie występowało u 18,1% osób bez rekonstrukcji i u 12,8% po rekonstrukcji. Usunięcie łąkotki było najważniejszym czynnikiem przyspieszającym zwyrodnienie (Shah 2026).

Z mojego doświadczenia klinicznego: pozostawienie bez operacji kolana z objawową niestabilnością, a do tego z uszkodzonymi łąkotkami, w krótkim czasie prowadzi do poważnych zniszczeń w stawie. Dlatego u takich pacjentów nie odkładam rekonstrukcji.

Uważam, że przy zerwanym ACL z uszkodzoną łąkotką należy operować możliwie szybko. Przybywa danych, że wczesna rekonstrukcja chroni przed szybszym rozwojem zmian zwyrodnieniowych, choć pochodzą one głównie z badań obserwacyjnych. Zablokowane kolano, czyli przemieszczony fragment łąkotki typu rączki od wiadra, jest wskazaniem do pilnej operacji.

Czego nie widać na rezonansie

Rezonans dobrze pokazuje zerwane ACL i większość pęknięć łąkotek, ale część uszkodzeń przeocza. Uszkodzenie typu ramp wykrywa u około 70% dorosłych i tylko u połowy młodzieży. Dlatego w czasie rekonstrukcji ACL sprawdza się tylną część obu łąkotek.

Pełna wersja: Czego nie widać na rezonansie

W metaanalizie 19 badań rezonans rozpoznawał uszkodzenie typu ramp z czułością 70%, co oznacza, że mniej więcej co trzecie takie uszkodzenie nie było widoczne w badaniu. Autorzy zalecają potwierdzanie rozpoznania w czasie artroskopii (Moteshakereh 2024). U dzieci i młodzieży czułość wynosiła tylko 50% (D’Ambrosi 2024).

Na rezonansie można zobaczyć sygnały ostrzegawcze: obrzęk szpiku w tylno-przyśrodkowej części kości piszczelowej i cienką warstwę płynu między łąkotką a torebką stawową. Ich obecność zwiększa prawdopodobieństwo uszkodzenia typu ramp (Kunze 2021).

W czasie każdej rekonstrukcji ACL wprowadzam artroskop przez dół międzykłykciowy do tylnej części stawu i oglądam okolicę przyczepu łąkotki przyśrodkowej do torebki, żeby nie przeoczyć uszkodzenia typu ramp.

Zszyć czy usunąć

Gdy uszkodzenie się do tego nadaje, łąkotkę zszywa się w tej samej operacji co rekonstrukcję ACL. Szycie nie zawsze się udaje, ale usunięcie fragmentu łąkotki jest najsilniejszym znanym czynnikiem ryzyka zwyrodnienia po urazie ACL.

Pełna wersja: Zszyć czy usunąć

Skuteczność szycia. W metaanalizie badań naprawy łąkotki odsetek niepowodzeń rósł z czasem: 12% w pierwszym roku, 15% po 2–3 latach i 19% po 4–6 latach. U pacjentów, u których łąkotkę szyto razem z rekonstrukcją ACL, był podobny (Ow 2021). Przy pęknięciach typu rączki od wiadra niepowodzenie dotyczyło średnio 14,8% pacjentów. Szycie wykonane bez jednoczesnej rekonstrukcji ACL zawodziło częściej niż szycie wykonane razem z nią (Costa 2022).

Skutki usunięcia łąkotki. W przeglądzie 41 badań z obserwacją ponad 10 lat po urazie ACL usunięcie łąkotki było jedynym czynnikiem, który konsekwentnie wiązał się ze zwyrodnieniem (Lie 2019). Podobnie w przeglądzie badań z 20-letnią obserwacją po rekonstrukcji ACL usunięcie łąkotki przyśrodkowej wiązało się z większym ryzykiem zwyrodnienia (Everhart 2022).

Uszkodzenia korzenia. Oderwany korzeń łąkotki zszywa się zwykle przez kanał w kości piszczelowej, z mocowaniem na zewnątrz kości (Visnes 2025). Jedno badanie nie wykazało, żeby uszkodzenie korzenia łąkotki bocznej zwiększało niestabilność rotacyjną kolana, więc głównym celem jego naprawy jest ochrona chrząstki, a nie stabilność (Lucidi 2024).

Więcej o wyborze między szyciem a usunięciem łąkotki w materiale Szycie łąkotki czy meniscektomia częściowa.

Rehabilitacja po rekonstrukcji ACL i szyciu łąkotki

Szycie łąkotki zmienia pierwsze tygodnie rehabilitacji: dochodzą ograniczenia obciążania nogi i zginania kolana, które chronią gojącą się łąkotkę. Największe są po naprawie korzenia i pęknięcia promienistego. Dalszy przebieg i kryteria powrotu do sportu są takie jak po samej rekonstrukcji.

Pełna wersja: Rehabilitacja po rekonstrukcji ACL i szyciu łąkotki

Protokoły po szyciu łąkotki różnią się między ośrodkami, a badania nie wskazały jednego najlepszego schematu (Ross 2025). Zasada jest wspólna: przez pierwsze tygodnie chroni się zszytą łąkotkę przed dużym obciążeniem przy głębokim zgięciu, a potem stopniowo wraca się do pełnego treningu.

W 2025 roku europejskie i amerykańskie towarzystwa (ESSKA, AOSSM i AASPT) opublikowały wspólny konsensus dotyczący rehabilitacji po operacjach łąkotki. Opracowało go 67 ekspertów: chirurgów, lekarzy medycyny sportowej i fizjoterapeutów. Według konsensusu rehabilitacja zależy od rodzaju uszkodzenia i wykonanego zabiegu, a po szyciu łąkotki postępuje się według połączenia czasu i osiąganych celów (Pujol 2025). Większość zaleceń opiera się na dowodach niskiej jakości, ale eksperci byli w nich bardzo zgodni.

Z moim zespołem prowadzimy pacjentów zgodnie z tym konsensusem, a schemat dobieramy do konkretnego szycia:

• po naprawie korzenia łąkotki i po szyciu pęknięcia promienistego ograniczenia obciążania nogi są największe; podobnie zalecają osobne konsensusy dotyczące tych uszkodzeń (Chahla 2025, Dzidzishvili 2026),
• po innych rodzajach szycia wiele zależy od rozległości i typu uszkodzenia; najczęściej można stawiać nogę na podłożu, a zgięcie kolana ograniczam przez 4–5 tygodni do 90–100°.

Ograniczenia danych

• Większość danych o częstości uszkodzeń, wpływie czasu do operacji i skutkach usunięcia łąkotki pochodzi z badań obserwacyjnych. Pokazują one związki, ale nie dowodzą, że to opóźnienie lub sama meniscektomia jest jedyną przyczyną.
• Badanie o wpływie braku łąkotki na zerwanie przeszczepu objęło 123 pacjentów, więc dokładne wartości ryzyka są niepewne.
• Częstość uszkodzeń typu ramp bardzo różni się między badaniami, bo zależy od tego, jak dokładnie się ich szuka.
• Zalecenia dotyczące rehabilitacji po szyciu łąkotki opierają się głównie na opinii ekspertów; badań z losowym przydziałem porównujących schematy jest niewiele.

Najczęstsze pytania

Czy łąkotkę można zszyć później, po rekonstrukcji ACL? Można, ale szycie wykonane razem z rekonstrukcją ma lepsze warunki gojenia, a każdy miesiąc z niestabilnym kolanem grozi powiększeniem uszkodzenia.

Czy rezonans wystarczy, żeby wiedzieć, co jest uszkodzone? Pokazuje większość uszkodzeń, ale nie wszystkie. Część uszkodzeń łąkotki, zwłaszcza typu ramp, rozpoznaje się dopiero w czasie artroskopii.

Czy rehabilitacja po rekonstrukcji ACL i szyciu łąkotki trwa dłużej? Pierwsze tygodnie są ostrożniejsze, bo trzeba chronić zszytą łąkotkę. Termin powrotu do sportu wyznaczają te same kryteria co po samej rekonstrukcji.

Co jeśli łąkotki nie da się zszyć? Usuwa się możliwie mały, uszkodzony fragment, oszczędzając resztę łąkotki. Im więcej zdrowej łąkotki zostaje, tym lepiej dla stawu.

Źródła

1. Cristiani R i wsp. High prevalence of meniscal ramp lesions in anterior cruciate ligament injuries. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2023;31(1):316-324. PMID 36045182. doi:10.1007/s00167-022-07135-8

2. Moran J i wsp. Prevalence and Risk Factors for Medial Meniscus Ramp Lesions in the Setting of Pediatric Anterior Cruciate Ligament Injuries: A Systematic Review and Meta-analysis. J Pediatr Orthop. 2025;45(4):183-193. PMID 39840766. doi:10.1097/BPO.0000000000002900

3. D’Ambrosi R i wsp. Magnetic resonance imaging shows low sensitivity but good specificity in detecting ramp lesions in children and adolescents with ACL injury: A systematic review. J ISAKOS. 2024;9(3):371-377. PMID 38135056. doi:10.1016/j.jisako.2023.12.005

4. Kunze KN i wsp. Risk Factors for Ramp Lesions of the Medial Meniscus: A Systematic Review and Meta-analysis. Am J Sports Med. 2021;49(13):3749-3757. PMID 33565883. doi:10.1177/0363546520986817

5. Visnes H i wsp. Incidence and Treatment Strategy of Lateral Meniscus Posterior Root Tears and Ramp Lesions Identified During Isolated ACL Reconstructions: Report From a Nationwide Knee Ligament Register. Orthop J Sports Med. 2025;13(12):23259671251399817. PMID 41466832. doi:10.1177/23259671251399817

6. Ciatti R i wsp. Arthroscopic incidence of lateral meniscal root avulsion in patients with anterior cruciate ligament injury. J Orthop Traumatol. 2021;22(1):30. PMID 34274999. doi:10.1186/s10195-021-00591-x

7. Ross P i wsp. Bucket-Handle Meniscus Tears: Epidemiology, Diagnosis, Management, and Outcomes. JBJS Rev. 2025;13(12). PMID 41401258. doi:10.2106/JBJS.RVW.25.00144

8. Parkinson B i wsp. Factors That Predict Failure in Anatomic Single-Bundle Anterior Cruciate Ligament Reconstruction. Am J Sports Med. 2017;45(7):1529-1536. PMID 28296429. doi:10.1177/0363546517691961

9. Prodromidis AD i wsp. Timing of Anterior Cruciate Ligament Reconstruction and Relationship With Meniscal Tears: A Systematic Review and Meta-analysis. Am J Sports Med. 2021;49(9):2551-2562. PMID 33166481. doi:10.1177/0363546520964486

10. Prodromidis AD i wsp. Relationship Between Timing of Anterior Cruciate Ligament Reconstruction and Chondral Injuries: A Systematic Review and Meta-analysis. Am J Sports Med. 2022;50(13):3719-3731. PMID 34523380. doi:10.1177/03635465211036141

11. Shah A i wsp. The Long-term Radiographic Fate of the Chronically ACL-Deficient Knee: A Systematic Review and Meta-analysis of Matched Cohort Studies. Am J Sports Med. 2026;54(8):2021-2029. PMID 41572905. doi:10.1177/03635465251405438

12. Moteshakereh SM i wsp. Evaluating the Diagnostic Performance of MRI for Identification of Meniscal Ramp Lesions in ACL-Deficient Knees: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Bone Joint Surg Am. 2024;106(12):1117-1127. PMID 38595146. doi:10.2106/JBJS.23.00501

13. Ow ZGW i wsp. All-Cause Failure Rates Increase With Time Following Meniscal Repair Despite Favorable Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis. Arthroscopy. 2021;37(12):3518-3528. PMID 34058318. doi:10.1016/j.arthro.2021.05.033

14. Costa GG i wsp. What Is the Failure Rate After Arthroscopic Repair of Bucket-Handle Meniscal Tears? A Systematic Review and Meta-analysis. Am J Sports Med. 2022;50(6):1742-1752. PMID 34161741. doi:10.1177/03635465211015425

15. Lie MM i wsp. What’s the rate of knee osteoarthritis 10 years after anterior cruciate ligament injury? An updated systematic review. Br J Sports Med. 2019;53(18):1162-1167. PMID 30936063. doi:10.1136/bjsports-2018-099751

16. Everhart JS i wsp. Twenty-Year Outcomes After Anterior Cruciate Ligament Reconstruction: A Systematic Review of Prospectively Collected Data. Am J Sports Med. 2022;50(10):2842-2852. PMID 34591691. doi:10.1177/03635465211027302

17. Lucidi GA i wsp. Lateral meniscus root tear in anterior cruciate ligament injured patients is not associated with increased rotatory knee laxity: A quantitative pivot shift analysis. J ISAKOS. 2024;9(6):100319. PMID 39265665. doi:10.1016/j.jisako.2024.100319

18. Pujol N i wsp. The formal EU-US Meniscus Rehabilitation 2024 Consensus: An ESSKA-AOSSM-AASPT initiative. Part I: Rehabilitation management after meniscus surgery (meniscectomy, repair and reconstruction). Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2025;33(8):3002-3013. PMID 40353298. doi:10.1002/ksa.12674

19. Chahla J i wsp. International Delphi Consensus on Medial Meniscal Root Tears Shows High Agreement on Diagnosis, Treatment, and Rehabilitation but Lack of Agreement on Treatment of Asymptomatic Tears. Arthroscopy. 2025;41(11):4683-4698. PMID 40614908. doi:10.1016/j.arthro.2025.06.028

20. Dzidzishvili L i wsp. An International Delphi Consensus on Meniscus Radial Tears: From Diagnosis to Management and Rehabilitation. Arthroscopy. 2026. PMID 42701879. doi:10.1002/arj.70456